Είναι γνωστό ότι το παιχνίδι είναι ένα μέσω έκφρασης και επικοινωνίας.
Το παίγνιο ή παιχνίδι, είναι η πρώτη προσπάθεια αντίληψης, κατανόησης του κόσμου γύρω μας. Επίσης μέσα από το παιχνίδι κοινωνικοποιούμαστε και επικοινωνούμε με τους συνομήλικους αλλά και μεγαλύτερους μας.
Ως παιδιά όλοι εκφραζόμαστε μέσα από αυτό χωρίς ακόμη να έχουμε αναπτύξει τη λεκτική ικανότητα και επικοινωνία.
Παιχνίδι
Τα παιδιά το χρησιμοποιούν για να αναπτύξουν τις δικές τους ιδέες και στρατηγικές, να καλλιεργήσουν τη φαντασία τους , να ενισχύσουν τη δημιουργικότητά τους και για να μάθουν να εξερευνούν τον κόσμο γύρω τους .
Είναι δηλαδή ένα μέσο εξερεύνησης και ανάπτυξης δεξιοτήτων που τα ακολουθεί σε όλη τους τη ζωή.
Ήξερες όμως πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν μέσο θεραπείας;
Θεραπευτική προσέγγιση
Το παιχνίδι μπορεί να γίνει ένα σπουδαίο θεραπευτικό εργαλείο.
Η προϋπόθεση είναι να χρησιμοποιηθεί από τον κατάλληλο θεραπευτή και μάλιστα σωστά.
Μόνο έτσι μπορεί ο θεραπευτής να κατανοήσει και να επικοινωνήσει στη γλώσσα του παιδιού.
Άλλωστε η γλώσσα είναι ένα "ατελές" μέσο επικοινωνίας στα νεογνά και βρέφη αλλά και σε μεγαλύτερα παιδιά, ενώ το παιχνίδι αποτελεί τον τέλειο τρόπο διάδρασης.
Έτσι το παιχνίδι παίρνει τη θέση του λόγου και γίνεται μια διαγνωστική μέθοδος για τους θεραπευτές ώστε να πλησιάσουμε και να επικοινωνήσουμε με τους μικρούς μας φίλους.
Παιγνιοθεραπεία ή Παιχνιδοθεραπεία
Η παιγνιοθεραπεία ή αλλιώς παιχνιδοθεραπεία είναι μια μορφή αξιολόγησης , εντοπισμού και αντιμετώπισης ψυχολογικών δυσκολιών μέσα από τη χρήση του παιχνιδιού.
Η θεραπευτική αυτή προσέγγιση διαφέρει από τις άλλες θεραπείες καθώς δεν βασίζεται στο λόγο αλλά στο παιχνίδι.
Έτσι τα παιδιά χρησιμοποιούν τις δικές τους ικανότητες και το δικό τους ρυθμό για να εκφράσουν συμβολικά:
- τα συναισθήματα
- τις ανησυχίες
- τις επιθυμίες
- τους φόβους τους
Η Virginia Axline υπήρξε πρωτοπόρος στην εξέλιξη του προσωποκεντρικού μοντέλου "Play Therapy", το οποίο δίνει σε παιδιά και ενήλικες, την ευκαιρία να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς τους μέσα από το παιχνίδι και τις δημιουργικές τέχνες.
Το παιχνίδι είναι πολύ σημαντικό για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, καθώς κατά τη διάρκεια αυτού διεγείρεται το νευρικό δίκτυο.
Δημιουργούνται με αυτό τον τρόπο, νέες εγκεφαλικές συνδέσεις και αναπτύσσονται βασικές δεξιότητες που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα το περιβάλλον γύρω μας.
Επίσης μέσω του παιχνιδιού, μπορούμε και αναπτύσσουμε τη φαντασία και δημιουργικότητά μας.
Από ποια ηλικία και σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται η παιχνιδοθεραπεία;
Ενδείκνυται για παιδιά ηλικίας 4-12 ετών και ιδιαίτερα σημαντική είναι η παιχνιδοθεραπεία σε παιδιά μικρότερης ηλικίας των 4, αλλά και σε παιδιά με νοητική υστέρηση.
Παιδιά που:
- αδυνατούν να εκφραστούν μέσω του λόγου,
- αντιμετωπίζουν δυσκολία στην γλωσσική ανάπτυξη,
- παρατηρείται έλλειψη κινήτρου,
η θεραπεία μέσω του παιχνιδιού έχει πολλά οφέλη.
Το παιχνίδι ως μορφή θεραπείας.
Η παιχνιδοθεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί:
- Διαγνωστικά
- Θεραπευτικά
- Εξελικτικά
Το παιδί χρησιμοποιεί το παιχνίδι για να αναπτύξει το μέγιστο των δυνατοτήτων του, για να εκφραστεί και να επικοινωνήσει ,που στην περίπτωση της παιχνιδοθεραπεία αυτό αποκτά μια θεραπευτική ιδιότητα.
Δίνει δηλαδή στο παιδί τη δυνατότητα να εκφραστεί έμμεσα ή συμβολικά και με αυτό τον τρόπο στη συνέχεια να αντιμετωπίσει αγχώδεις εμπειρίες.
Μπορεί να γίνει σε ατομικό ή ακόμη και σε ομαδικό επίπεδο ανάλογα φυσικά τις δυσκολίες και την κατάσταση του παιδιού ,και πραγματοποιείται από ειδικά εκπαιδευμένους θεραπευτές που έχουν στόχο να ενισχύσουν την ηρεμία και ευεξία μέσα από το παιχνίδι.
Ποιοι είναι οι στόχοι της παιχνιδοθεραπείας;
Η εξωτερίκευση, η κατανόηση και η αποδοχή των συναισθημάτων του παιδιού είναι από τους βασικότερους στόχους της θεραπείας:
- Η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης
- Η ψυχική ,πνευματική και συμπεριφορική ωριμότητα
- Ο αυτοέλεγχος
Ένα παιδί με δυσκολίες διαφέρει από τα υπόλοιπα στον τρόπο που προσεγγίζει τα παιχνίδια.
Ο τρόπος που παίζει δεν είναι δημιουργικός αλλά κυριαρχείται από την τάση καταστροφής.
Επίσης δυσκολεύεται στις συγκινήσεις που συνοδεύουν το παιχνίδι και συμπεριφέρεται πολλές φορές σαν να είναι μικρότερο ηλικιακά απ΄ όσο είναι στην πραγματικότητα.
Έτσι η παιχνιδοθεραπεία μέσα από το παιχνίδι και τις δημιουργικές τέχνες που χρησιμοποιεί ως μέσα, βοηθά το παιδί να εντοπίσει με δικό του ρυθμό θέματα απο το παρελθόν και το παρόν που συνειδητά ή ασυνείδητα επηρεάζουν την λειτουργικότητά του στην καθημερινότητα.
Σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται η Παιχνιδοθεραπεία;
Αποτελεσματική φαίνεται να είναι η θεραπευτική της παρέμβαση σε παιδιά με:
- Μαθησιακές δυσκολίες
- Δυσλεξία
- ΔΕΠΥ
- Αυτισμός
- Διαταραχές επικοινωνίας
- Ελλειμματική προσοχή
- Ψύχωση
- Τικ
- Ενούρηση ή εγκόπριση
- Αυπνία
- Μετατραυματικό στρες
- Ανώριμη συμπεριφορά
- Καταστάσεις που προκύπτουν είτε από γενετική προδιάθεση ή από προβληματικό περιβάλλον (σπίτι, σχολείο κλπ.).
Είναι επίσης πολύ χρήσιμη σε παιδιά που χρειάζονται παιδοψυχολογική υποστήριξη, σε παιδιά που έχουν προβλήματα προσαρμογής ή συναισθηματικά προβλήματα, είτε λόγο αλλαγής τόπου διαμονής/σχολείου, είτε λόγο ερχομού νέου μέλους στην οικογένεια.
Η παιχνιδοθεραπεία βοηθά στην αντιμετώπιση:
- Πένθους ή απώλειας
- Άγχους
- Φοβίας
- Θυμού
- Θλίψη / κατάθλιψη
- Χαμηλή αυτοπεποίθηση ,αυτοεκτίμηση
Επιπλέον , θεωρείται αποτελεσματική μέθοδος θεραπείας για παιδιά που δέχονται bullying, έχουν δυσκολία στην ένταξη και κοινωνικοποίηση, για διαχείριση λόγο διαζυγίου γονέων και για παιδιά που έχουν δεχτεί συναισθηματική, σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση.
Τι μέσα χρησιμοποιούμε στη θεραπεία;
Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας παιχνιδοθεραπείας, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ένα ή περισσότερα από ένα παιχνίδια ή μέσα παιχνιδιού, ανάλογα με το τί θέλει να πετύχει μέσα από αυτό ο θεραπευτής.
Υλικά που χρησιμοποιούνται είναι:
- Άμμος
- Πηλός
- Πλαστελίνη
- Μουσικά όργανα
- Κίνηση
- Ιστορίες
- Κούκλες (puppets)
- Ζωγραφική
- Δημιουργικός οραματισμός
Τα υλικά χρησιμοποιούνται πάντα μέσα στα απαραίτητα όρια.
Παιχνίδια που βοηθούν στην ανάπτυξη της νοημοσύνης και χρησιμοποιούνται στη θεραπεία είναι:
Παιχνίδια μνήμης ( Memory)
Παιχνίδια που συνδυάζουν ήχο και εικόνα
Σύγκριση εικόνων και βρίσκω τις διαφορές
Καθρέπτες
Παιχνίδια μίμησης
Παλιές φωτογραφίες και σύγκριση του τότε και τώρα
Παιχνίδια ομαδοποίησης και ταξινόμησης (ταιριάζω παρόμοια αντικείμενα ανά κατηγορίες πχ χρώμα, ιδιότητα, μέγεθος, χρηστικότητα)
Παιχνίδια ανοιχτού τύπου , δηλαδή παιχνίδια που αφήνουν χώρο για ανεξάρτητη σκέψη και δημιουργική έκφραση είναι ιδανικά για τη θεραπεία .
Αντίθετα , παιχνίδια με πολλά χαρακτηριστικά όπως φωτάκια, ήχο, μουσική και εντυπωσιακά εφέ ,προσφέρουν υπερβολική καθοδήγηση και δεν αφήνουν το παιδί να εξερευνήσει και να χρησιμοποιήσει με το δικό του τρόπο το παιχνίδι ,περιορίζοντας έτσι τη φαντασία.
Ποιο θεωρείται άρα κατάλληλο παιχνίδι;
Κατάλληλο παιχνίδι είναι το παιχνίδι που:
- ενθαρρύνει το παιδί να δημιουργήσει
- ενθαρρύνει σε δεξιότητες αδρής και λεπτής κινητικότητας
- απαιτεί κινητικό σχεδιασμό
- απαιτεί συντονισμό ματιού-χεριού
- απαιτεί ικανότητα επίλυσης προβλήματος (problem solving)
και πάντα να θυμόμαστε πως στοχεύουμε στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα των παιχνιδιών και έτσι το παιχνίδι αποκτά περισσότερο νόημα.
Προσφέρουμε λιγότερα αλλά πιο ουσιαστικά παιχνίδια χωρίς να υπερφορτώνουμε με επιλογές.
Less is more!
Αισθητηριακή Oλοκλήρωση - Sensory Intervention Therapy (SI)
Ο όρος αισθητηριακή ολοκλήρωση άρχισε να χρησιμοποιείται την δεκαετία του 1960 όπου η Jean Ayes έγραψε τα πρώτα επιστημονικά άρθρα αναφερόμενη στον όρο αυτό.
Αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι η ικανότητα του ατόμου να συνθέτει, να οργανώνει και να επεξεργάζεται τις εισερχόμενες αισθητηριακές πληροφορίες που λαμβάνει από το σώμα ή/και το περιβάλλον του,με σκοπό να παράγει στοχοκατευθυνόμενες αντιδράσεις (Arkwright 1998).
Η μέθοδος στηρίζεται φυσικά στο παιχνίδι, και πώς μέσα από το παιχνίδι το παιδί:
- προσλαμβάνει αισθητηριακά ερεθίσματα
- αναπτύσσει προσαρμοστικές αντιδράσεις
- αποκτά ικανότητα για επεξεργασία και εκτέλεση μιας δραστηριότητας
- αποκτά κινητικό σχεδιασμό, χρονισμό και επίλυση προβλήματος
Η σημασία της σε παιδιά με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές και αυτισμό είναι τεράστια .
Η μέθοδος δρα πολυαισθητηριακά και βοηθά τα παιδιά στην ομαλή αυτορρύθμιση των αισθητηριακών συστημάτων του.
Κυριότερος στόχος του SI είναι να δώσουμε στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες τη δυνατότητα να ολοκληρώσουν τις εργασίες που κάνουν.
Ποιος είναι ο στόχος της πολυαισθητηριακής διέγερσης;
Η πολυαισθητηριακή διέγερση με επαρκή
- συχνότητα
- ένταση
- διάρκεια
αυξάνει την εγρήγορση του εγκεφάλου, που οδηγεί σε ένα καλύτερα οργανωμένο εγκέφαλο, που επιτρέπει υψηλότερη λειτουργική δραστηριότητα και μάθηση.
Επίσης , λόγο της πολυαισθητηριακής διέγερσης βελτιώνονται:
- η αισθητηριακή επεξεργασία
- οι κοινωνικές δεξιότητες
- οι κινητικές δεξιότητες
- οι συναισθηματικές αντιδράσεις και εκρήξεις
Αισθητηριακό παιχνίδι στην παιχνιδοθεραπεία
Το SI περιγράφει πως το νευρικό σύστημα ενσωματώνει τις αισθητηριακές εισροές κατα τη διάρκεια μιας δράσης /δραστηριότητας.
Δραστηριότητες που βασίζονται στο παιχνίδι είναι από τις σημαντικότερες στη θεραπεία του SI.
Το παιχνίδι είναι το κύριο μέσο που χρησιμοποιείται στη θεραπεία .
Με τη βοήθεια του αισθητηριακού παιχνιδιού το παιδί οργανώνεται και ρυθμίζεται μέσα από τις αισθήσεις του με πρωταγωνιστικό ρόλο την αφή ( απτικό σύστημα ).
Ποιες δραστηριότητες προσφέρουν αισθητηριακές εμπειρίες;
Παιχνίδια που προσφέρουν αισθητηριακές εμπειρίες όπως
- κούνιες
- τραμπολίνο
- μεγάλες μπάλες
είναι εξοπλισμός που παρέχει αισθητηριακή εισροή και στα χέρια ενός εξειδικευμένου παιδοθεραπευτή (π.χ. εργοθεραπευτή , φυσικοθεραπευτή ) μπορεί να βοηθήσουν και να ενισχύσουν τις λειτουργικές δεξιότητες του παιδιού.
Η αιώρηση και περιστροφή ( πχ κούνια ή πανί ) βοηθά το παιδί:
να ρυθμίσει τα επίπεδα διέγερσής του
να βελτιώσει την ισορροπία και το συντονισμό του
λόγο της παροχής αιθουσαίας εισόδου.
Δραστηριότητες και παιχνίδια βαθιάς πίεσης, που προσφέρουν ιδιοδεκτική εισροή όπως
το τύλιγμα ή σφίξιμο σε μία κουβέρτα που βοηθά το παιδί να ηρεμήσει και να αναπτύξει συνειδητοποίηση του σώματός του
Γιλέκα, σάκοι/σακουλάκια , κουβέρτα με βάρος, που παρέχουν επίσης βαθιά πίεση και βοηθάν τα παιδιά να νιώσουν συγκεντρωμένα και προσγειωμένα
Παιχνίδι με βούρτσισμα
Το πρωτόκολλο βουρτσίσματος Wilbarger που με τη χρήση μαλακής βούρτσας και εφαρμογή βαθιάς πίεσης στο σημείο που θέλουμε να διεγείρουμε, βοηθά το παιδί να μειώσει την απτική αμυντικότητα και να βελτιώσει την αισθητηριακή επεξεργασία.
Δραστηριότητες και παιχνίδια αφής όπως δοχεία με φασόλια, χάντρες, άμμο κλπ.
Και παιχνίδια υφής όπως ζύμη ,πλαστελίνη, πηλός κλπ.
Βοηθούν το παιδί στην αισθητηριακή διάκριση και την ανοχή σε διαφορετικές υφές μέσο του απτικού ερεθίσματος.
Δραστηριότητες και παιχνίδια για τον κινητικό σχεδιασμό και την αδρή κίνηση
όπως αναρρίχηση ,άλματα, αλλαγές επιπέδων .
Ποιος είναι ο στόχος των αισθητηριακών παιχνιδιών ;
Στόχος όλων αυτών των παιχνιδιών είναι μέσα από αισθητηριακές εισροές:
- να αντιμετωπίσουν τα παιδιά δυσκολίες στην αισθητηριακή επεξεργασία
- να βελτιώσουν προσαρμοστικές αποκρίσεις
- να βελτιώσουν συνολικά τη λειτουργικότητά τους
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η παιχνιδοθεραπεία και η αισθητηριακή ολοκλήρωση σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες, μπορούν να έχουν εκπληκτικά αποτελέσματα στις ανάγκες ενός παιδιού .
Το παιχνίδι είναι και θα παραμείνει το ισχυρότερο μέσο έκφρασης και επικοινωνίας των παιδιών, αλλά και το δικό μας εργαλείο κλειδί για να ερχόμαστε σε επαφή με τον κόσμο των παιδιών .
Έτσι θα μπορούμε να κατανοούμε τα συναισθήματα τους, έχοντας μία κοινή γλώσσα επικοινωνίας και ταυτόχρονα θα φέρνει και εμάς κοντά στο παιδί που κρύβουμε μέσα μας.
Για αυτό, μη διστάζετε να αφεθείτε στη μαγεία του παιχνιδιού!
Τι λέτε λοιπόν, πάμε να παίξουμε;